Βιβλιοπαρουσίαση #005: «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑΣ», Γκέοργκ Χέγκελ

Βιβλιοπαρουσίαση #005: «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑΣ», Γκέοργκ Χέγκελ, εισαγωγή – μετάφραση: Σταμάτης Γιακουμής, εκδόσεις: «ΗΡΙΔΑΝΟΣ», σσ. 434.

Ένα ακόμη βιβλίο το οποίο ολοκληρώσαμε και μελετήσαμε για τις ακαδημαϊκές ανάγκες και έρευνες μας, το προηγούμενο εξάμηνο, στην φιλοσοφική σκέψη του Χέγκελ και δη η φιλοσοφική ιδέα του στην Ενσάρκωση του Ιησού Χριστού (ΕτΙΧ), μία μελέτη και εργασία μας η οποία ολοκληρώθηκε σε συνδυασμό και με το άλλο φιλσοοφικό βιβλίο του η Φαινομενολογία του νού.

Δεν προτίθεμαι ακόμη να σας μιλήσω για την ΕτΙΧ και πως την εφαρμόζει κατ΄ουσίαν στο φιλοσοφικό του σύστημα, αλλά να σας πώ ότι βρίσκω εξαιρετικά ενδιαφέροντες ορισμένους σημαντικούς φιλόσοφους που προσπαθώσι να εμβολιάσουν και να εντάξουν στην πολύπλοκη και δυσνόητη μεταφυσική φιλοσοφία τους την ιστορική προσωπικότητα του Ιησού Χριστού ή κάποιες σημαντικές θεολογικές χριστιανικές αρχές και αξίες.

Όσον αφορά την ΕτΙΧ στην σκέψη του Χέγκελ ίσως προσεχώς των ημερών να μοιραστώ μαζί σας και να ανεβάσω κάποια αποσπάσματα μικρά από την εργασία μου.

Προτείνω δηλαδή, ανεπιφύλακτα στους χριστιανούς και όχι μόνον, να μελετήσουν τον βίο και την πολιτεία του Χέγκελ, και να αρχίσουν να μελετούν κάποια από τα βιβλία του, καθότι έχει ενδιαφέρον νομίζω η φιλοσοφική σκέψη του.

Μερικά σημαντικά κεφάλαια στην Φιλοσοφία της Θρησκείας είναι το περί της Θρησκείας των Ελλήνων και Ρωμαίων. Περί της Λαϊκής Θρησκείας και ο Χριστιανισμός. Ποια είναι η υποκειμενική και ποια η αντικειμενική θρησκεία; Ποια η διαφορά της Ελληνικής από την Χριστιανική Θρησκεία;

Ο Χέγκελ εκφράζει κάτι το εξαιρετικά ενδιαφέρον: η Θεολογία είναι υπόθεση της νόησης και της μνήμης, δηλαδή μία διανοητική επιστήμη, ακόμη και αν εκπηγάζει από μία γνωστή Θρησκεία μας είναι αδιάφορη η προέλευσή της, ενώ η Θρησκεία είναι υπόθεση της καρδίας. Από αυτό τον συνδυασμό, προκύπτει ότι ποικίλες ψυχικές δυνάμεις ενεργοποιούνται και συνεπιδρούσι στη θρησκεία και τη θεολογία ενώ χρήζει προετοιμασία ο ψυχισμός του ατόμου για τέτοια εμβάθυνση είτε στην μία είτε στην άλλη, είτε συνδυαστικά. Στην μεν μελέτη της θεολογίας ενδέχεται να ψυχρανθεί η καρδία του ατόμου ενώ στην εξάσκηση μία θρησκείας είναι χρήσιμη για τους απλούς και αγαθούς ανθρώπους.

Οι κινήσεις των πιστών της Θρησκείας είναι για την καρδιά και θα πρέπει να απολαμβάνονται με την καρδιά τους, με την αγνότητα του πνεύματος και των αισθήσεων τους, λέει ο Χέγκελ, και όχι να φιλτράρονται με την ψυχρή διανοητική κατανόηση.

Εν μέρει μπορώ να πω ότι έχει δίκιο. Εν μέρει. Δεν δέχομαι και δεν απορρίπτω την θέση του. Καθότι έχει σημασία για το είδος της θρησκείας που μιλάμε, για το είδος της καρδίας, και στην τελική, επισημαίνει κυρίως την συναισθηματική θρησκευτική συνείδηση και λατρεία, όπου νομίζω, ότι σε μία Θρησκεία συγκεκριμένη, το ζήτημα δεν είναι η συναισθηματική θρησκευτική έκφραση, καθότι π.χ. και στις αρχαίες μυστηριακές τελετουργίες, σίγουρα, οι πιστοί οπαδοί του πανθεϊσμού και παγανισμού έκφραζαν το θρησκευτικό τους συναίσθημα με την καρδιά τους, με πλήρη ψυχοσυναισθηματική λατρεία, ό,τι έκαναν το έκαναν και το απολάμβαναν με την καρδιά τους, αλλά ποια η αγνότητα του πνεύματος και της καρδίας τους όταν (ας αφήσουμε τις οργιαστικές τελετές) θα έπρεπε να σφιαγιάσωσι αγνές παρθένες κορασίδες ή παιδιά ή άλλους ανθρώπους;

Στην υποενότητα Διαφωτισμός – Επιδίωξη δράσης μέσω νόησης (σελ. 44-45) επισημαίνει την αρνητική επίδραση στον ψυχισμό των ατόμων, όταν γίνεται μία προσπάθεια να επιβάλλει ο ένας στον άλλο το δικό του αξιακό σύστημα και ηθική.

Μέμφεται δηλαδή, και πολύ καλά κάνει, ότι καμμία τυπωμένη και καλογραμμένη ηθική, αρχαία ηθική ή χριστιανική ηθική, δεν μπορεί και δεν πρέπει να επιβληθεί στο ανθρώπινο πνεύμα. Δηλαδή, είναι φανερό, ότι ο Νίτσε δεν πρωτοτύπησε ιδιαίτερα, αφού προηγείται ο Χέγκελ με τις ορθο-λογικές μομφές του οι οποίες αποδομώσι εύλογα κατά της επιβολής της Ηθικής, διότι, καθώς λέγει ο «άνθρωπος πρέπει να πράττει μόνος του, να δρα, να αποφασίζει, να μην επιτρέπει σε άλλους να καθορίζουν τη δράση του, γιατί τότε είναι απλά μηχανή». Βέβαια, υπερασπίζεται και κάνει αναφορά ότι είναι χρήσιμα και ωφέλιμα τα «ηθικά συναισθήματα», και μάλλον εννοεί τα θετικά και αγαθά συνεισθήματα.

Πολύ χρήσιμο και σημαντικό σημείο αναφοράς στον Χέγκελ, για την εποχή μας, την εποχή της «Ηθικής του Μετανθρωπισμού», «της Ηθικής του Ευγονισμού», «της Ηθικής της Ευθανασίας», «της Ηθικής των Τρανσχιουμάνιτι» και «Τρανσέξουαλ» ατόμων, της «ηθικής του Δικαιωματισμού» και του «Εγωκεντρισμού» των ατόμων.

Επόμενες υποενότητες συναφείς είναι: η συστηματοποίηση της Θρησκείας, περί κατηχήσεως, Ιησούς και Σωκράτης, ηθική και αισθητική στήριξη Θρησκείας, καθαρός και πρακτικός Λόγος, θαύματα και φαντασία.

Είναι αλήθεια αυτή η διαπίστωση που κάνει ο Χέγκελ, ότι οι αντίπαλοι του Χριστιανισμού, τονίζουν με ειδεχθή ειρωνία, ποταπή δηκτικότητα και χαιρέκακο σαρκασμό την διαφθορά των χριστιανών, ιδιαίτερα του κλήρου και του μοναχισμού, πράγμα πράγμα που βιώνουμε όλοι μας τις τελευταίες ημέρες όσον αφορά το εν εξελίξει στην Εκκλησία της Κύπρου εκκλησιαστικό σκάνδαλο μεγατόνων μεταξύ τινών κληρικών της ιεράς μητρόπολης Ταμασού για οικονομικά και σεξουαλικά παραπτώματα.

Οι φίλοι και απολογητές του Χριστιανισμού, θεωρούν, κατά τον Χέγκελ, ότι είναι κακόπιστες και εμπαθείς καλοσχεδιασμένες επιθέσεις (και δεν τους βρίσκω πουθενά άδικο) από τους εχθρούς και πολέμιους του Χριστιανισμού.

Ακόμη και αν εξοργίζουν τέτοιου είδους εκκλησιαστικά σκάνδαλα, και διασαλεύεται η θρησκευτική πίστη και το θρησκευτικό συναίσθημα των πιστών και φίλων του Χριστιανισμού, θα πρέπει να γνωρίζουν καλά στο πίσω μέρος του μυαλού τους, ότι το κυριώτερο γνώρισμα του Χριστιανισμού είναι τελικά η «ηθική βελτίωση» (κατά τον Χέγκελ» των πιστών, ανεξαρτήτως της διαφθοράς ορισμένων κληρικών, μοναχών και λαϊκών.

Προσωπικά δεν θα το έλεγα, ότι το κυριώτερο γνώρισμα του Χριστιανισμού είναι η ηθική βελτίωση των πιστών. Θα το έλεγα σήμερον, ότι το κυριώτερον γνώρισμα του είναι η ηθολογική, οντολογική, υπαρξιακή και εσωτερική μεταμόρφωση της προσωπικότητας του ατόμου που πιστεύει απόλυτα στον θεάνθρωπο ΙCΧΡ.

Αυτά όμως, που σημειώνω, δεν έχουν καμμία σχέση με ηθικολογία και την ηθική (αυτό)βελτίωση, καθότι μιλώ για μία διαφορετικού πεδίου και επιπέδου για οντολογική αναβάθμιση και ολιστική ψυχοσωματική μεταμόρφωση του λογισμικού εκ των έσω προς τα έξω, και όχι απλά μία επιδερμική ηθική αυτοβελτίωση, που σημαίνει απλά ένα ξεσκόνισμα του λογισμικού, με καλές και ευγενείς πράξεις.

Μη ξεχνάμε ότι ο Χέγκελ, είναι έρμαιο του ιστορικού και πολιτισμικού περιβάλλοντός του, δηλαδή ζούσε κατά την εποχή της Γαλλικής Επαναστάσεως και της πολεμικής και πολιτικής ανόδου του Ναπολέοντα, όπου εν μέρει η χριστιανική ηθική ήτο ακόμη επικυρίαρχη και κραταιά στην Ευρώπη, σε όσους ακόμη επέμεναν σταθερά στον Χριστιανισμό και την ηθική του χριστιανισμού, καθότι στους αντιπάλους του, σίγουρα το πράγμα οδηγήθηκαν στο άλλο άκρο, αν θυμηθούμε, ότι οι χριστιανοί και μη της Γαλλίας, αποκεφάλιζαν δια της «ιεράς» λαιμητόμου κατά συρροήν χιλιάδες ανά μήνα τους ευγενείς φραγκολατίνους επικυρίαρχους καταπιεστές, τους προδότες και εξουσιαστές τους, και έπειτα κάπως στην πορεία στην περίοδο της εμφύλιας τρομοκρατίας του Ροβεσπιέρου αλληλοεξόντωναν ο ένας τον άλλο… από χριστιανική και ηθική ευλάβεια βεβαίως-βεβαίως όλα αυτά… και από το περίσσευμα της χριστιανικής αγάπης και ηθικής αυτοβελτίωσης τους.

Αντιλαμβάνεστε την ειρωνία (μιλώ ως ιστορικός τώρα) της ηθικής αυτοβελτίωσης του Χριστιανισμού, όταν με τον Ναπολέοντα απόλυτο κυρίαρχο της Φραγκίας και το αιματοκύλισμα της υφηλίου, πόσο περίλαμπρη και επιτυχημένη ήτο επανάσταση κατά των Φράγκων ευγενών, όπου ο Ναπολέων ξεγέλασε εν τέλει τους επαναστάτες και ολόκληρη την οικουμένη, για τα συμφέροντα των Φράγκων ευγενών.

Αυτό που θέλων να πώ είναι, ότι δεν ευθύνεται ο Χριστιανισμός για τις οδύνες και αστοχίες των ανθρώπων, αλλά προφανώς το χεράκι τους το βάζουν και οι μηδενιστικές και σκοτεινές ενέργειες, αλλά είναι ένα ζήτημα που πρέπει να προβληματίζει ότι τόσους αιώνες «χριστιανική ηθική» στην Ευρώπη και μόνο αιματοκύλισμα της Ευρώπης και των λαών παρατηρεί ένας αντικειμενικός ιστορικός. Η ίδια δημοκρατική «χριστιανική ηθική», έφερε τον Χίτλερ στην εξουσία και έκανε βιομηχανική σαπονουποίηση τους εχθρούς του. Δηλαδή, τι πιο καθαρό πράγμα υπάρχει από το σαπούνι, και δη το Εβραϊκό ή το Ελληνικό; Η ίδια «χριστιανική ηθική» οδήγησε την ανθρωπότητα σε δύο Παγκόσμιους Πολέμους, ενώ κατά τον μεσαίωνα, για την ίδια χριστιανική ηθική αλληλοσφαγιάζονταν φραγκολατίνοι του Πάπα με τους Προτεστάντες του Λούθηρου κ.λπ.

Σε αυτό το σημείο, να σημειώσουμε, ότι ο Χέγκελ, εκφράζει τις παγιωμένες ρατσιστικές και αντισημιτικές αντιλήψεις και πεποιθήσεις του εναντίον των Εβραίων. Οι Γερμανοί προτεστάντες, μεγάλωσαν με τον Χέγκελ αγκαλίτσα, αφού ο Χέγκελ, τους έγραφε και επεσήμανε μάλλον εύλογα τις μομφές, τις ηθικολογίες και ιδεοληψίες των Εβραίων της εποχής του έναντι των Χριστιανών, «για την έλλειψη ανεκτικότητας του Ιεχωβά, έννοιες που δυστυχώς έχουν εισχωρήσει στη θεωρία και την πράξη της χριστιανικής θρησκείας και έχουν προκαλέσει μεγάλη ζημιά»…

Η αλήθεια είναι, δυστυχώς, ότι πάσης φύσεως χριστιανοί, από τους ακραίους Προτεστάντες μέχρι τους ζηλωτές Παλαιοημερολογίτες, ακόμα καλλιεργούν ή έχουν υιοθετήσει μία υπεργενικευμένη αντισημιτική στάση ζωής, μία παγιωμένη θρησκευτική και πολιτική προκατάληψη έναντι των Ισραηλινών (επειδή είναι Εβραίοι και Σιωνιστές, αυτοί που σταύρωσαν τον Χριστόν!) ή έναντι των Μουσουλμάνων (επειδή είναι εχθροί του Χριστιανισμού), παραθεωρώντας βέβαια, ότι και οι Άραβες είναι σημιτικά φύλα ή παραθεωρώντας ότι ο Ιησούς Χριστός των ιερών Ευαγγελίων η Μητέρα του και οι Απόστολοι του ήταν καθολοκληρία Εβραίοι και γνήσιοι Ισραηλίτες.

Η ενότητα που περιγράφει τις προϋποθέσεις του Σωκράτη και του Ιησού Χριστού είναι εξαιρετικό σημείο αναφοράς και ενδιαφέρουσα προσέγγιση για το μέτρο σύγκρισης δύο ιστορικών προσωπικοτήτων. Είναι αλήθεια ότι ο Χριστός και ο Σωκράτης δεν εμφανίστηκαν στους Ρωμαίους. Τέτοιες αποκλίνουσες και ασυμβίβαστες προσωπικότητες σαν του Σωκράτη ή του Ιησού, θα ήτο εγκληματικές προσωπικότητες έναντι της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας τους, έναντι της ρωμαϊκής ηθικής τους!

Ο Ιησούς Χριστός, δεν επέλεξε και δεν του αρκούσε να επιλέξει απλά μερικούς ανθρώπους διανοούμενους και σοφούς που να έχουν μία συμβατότητα σκέψης με το εξωτερικό πολιτικοθρησκευτικό καθεστώς, ώστε να τους βάλει μερικές καινούργιες ιδέες για να τους ενθαρρύνει να κάνουν μία πνευματική επανάσταση… τέτοιοι άνδρες που συμβιβάζονται και είναι απλά ικανοποιημένοι με την καθημερινότητα του βίου τους, ωφέλιμοι στον κύκλος και στις δραστηριότητές τους, εξοικειωμένοι με τις προκαταλήψεις του κόσμου, ανεκτικοί με τους άλλους, δεν θα ήταν άνθρωποι κατάλληλοι ώστε να αναλάβουν σοβαρούς κινδύνους και περιπέτειες που θα ρίσακαραν απλά την ζωής τους κορώνα γράμματα για τις ιδέες του Χριστού. Άρα, συνεπώς ο Ιησούς Χριστός, σκόπιμα επέλεξε όσους επέλεξε. Ενώ ο Σωκράτης, ήταν συμβατικός ως δάσκαλος αφού είχε κάθε είδους μαθητές. Ο Σωκράτης, θυσίασε ένα πετεινό πριν πεθάνει και έκανε φιλοσοφική συζήτηση με τους μαθητές του για τον θάνατο και την αθανασία της ψυχής. Ο Ιησούς, θυσίασε εκούσια τον εαυτόν του και έδωσε πρακτικό αποδεικτικό και εμπειρικό μάθημα επικυριαρχίας του επί της ζωής και του θανάτου, με την τριήμερο ανάστασή του.

Επίμενει, να ασχολείται ο Χέγκελ, στην φιλοσοφία της Θρησκείας με τον Ιησού συγκριτικά με τον Σωκράτη, αφού σημειώνει ότι χωρίς την θεϊκή φύση του, θα είχαμε απλά έναν ακόμη ενάρετο άνθρωπο. Ενώ τώρα, έχουμε ένα μοναδικό ιστορικό προηγούμενο, ένα «υπεράνθρωπο ιδεώδες», το οποίον δεν είναι άγνωστο προς την ψυχή του ανθρώπου, αλλά είναι οικείο και συγγενές. Δεν έχουμε μία εμφάνιση ενός απλού ενάρετου ανθρώπου, αλλά εμφάνιση αυτής καθ΄αυτής της Αρετής. Αν και στην περίπτωση του ενάρετου και δίκαιου φιλοσόφου Σωκράτη θα μπορούσαμε να πούμε εικάζοντας ότι υφίστανται κάποιες κρυφές σκιές, ενώ στην περίπτωση του Ιησού έχουμε μία άμωμη αρετή, στο πρόσωπό του οποίου δεν αποθαρρύνει το άτομο για μίμηση, αλλά μάλλον επιδρά θετικά και ευνοϊκά με συμφωνία με την αγαθή κλίση και καλή προαίρεση μας προς ένα αρχέτυπο και ιδανικό ον που υπερβαίνει τα ανθρώπινα μέτρα.

Ανάμεσα σε πολλά και διάφορα, ο Χέγκελ, ολοκληρώνει το προηγούμενο κεφάλαιο, λέγοντας (σελ. 142), ότι η χριστιανική θρησκεία συνεργαζόμενη με τους χριστιανούς Ρωμαίους αυτοκράτορες «δεν κατάφερε να αναχαιτίσει τον εκφυλισμό της αρετής, την καταπίεση της ελευθερίας και των ρωμαϊκών δικαιωμάτων», ενώ μία σελίδα προηγουμένως (σελ. 141) λοιδωρεί τον Μέγα Κωνσταντίνο καθότι «κατάντησε αρωγός και προαγωγός πολλών επονείδιστων πράξεων, μαζί με τους διαδόχους του».

Μία ακόμη βαθιά προκατάληψη και άδικη μομφή έναντι του Ρωμαϊου Αυτοκράτωρα της Νέας Ρώμης, Μεγάλου Κωνσταντίνου, ο οποίος ήτο ουσιαστικά ο διασώστης εκ των κατακομβών και πολιτικός έπειτα προστάτης της Μίας Αγίας Αποστολικής και Ορθόδοξης Καθολικής Εκκλησίας. Ο οποίος Αυτοκράτωρ της Νέας Ρώμης, αποποιήθηκε το θεσμικό αξίωμα της λατρείας του Αυτοκράτορα ως επίγειου θεού. Αποποιήθηκε του θεσμικού αξιώματος να είναι ο Μέγας Αρχιερέας του Διός και αρνήθηκε να θυσιάσει άμα της απόλυτης κυριαρχίας και Μονοκρατορίας του ως είθισται. Και προστάτεψε την Εκκλησία, ώστε να μπορεί απρόσκοπτα να καλλιεργεί την θεραπεία της καρδίας και του νου.

Κατά τα άλλα δεν κατάφερε να αναχαιτίσει τον εκφυλισμό της αρετής; Ενώ, το κατάφεραν οι Ρωμαίοι Αυτοκράτορες προ του Μεγάλου Κωνσταντίνου, που σφαγίαζαν (για χάριν της ρωμαϊκής παγανιστικής αρετής) επί τρεις αιώνες χριστιανούς; Όσον αφορά στα περί της καταπίεσης της ελευθερίας και των ρωμαϊκών δικαιωμάτων, προ του Κωνσταντίνου, οι Χριστιανοί (αν και ρωμαίοι πολίτες με δικαιώματα και υποχρεώσεις) και ο Χριστιανισμός ήταν μία παράνομη θρησκεία και εφονεύοντο έτσι απλά, διότι, αρνούντο να λατρεύουν τον Αυτοκράτορα ως θεόν!

Κατά τα άλλα, για τον Χέγκελ, η χριστιανική θρησκεία κατήντησε εργαλείο δεσποτισμού, αφού στην προσπάθεια της συνεργασίας της Εκκλησίας με τον Καίσαρα, αφήνει να νοηθεί ότι καλλιεργείτο ένας «δηλητηριώδης υπονομευτικός δεσποτισμός». Έχω την αίσθηση ότι πρόκειται απλά για ανούσιες υπερβολικές ιστορικές προκαταλλήψεις, λόγω των δυτικών προϋποθέσεων του, χωρίς να υπονοοώ ότι ο Μέγας Κωνσταντίνος ως πολιτικός Αυτοκράτωρ μετά των συν αυτώ διαδόχων του ότι ήτο αθώες περιστερές.

Στο ίδιο βιβλίο, υπάρχει ένα ολόκληρο κεφάλαιο περί της ζωής του Ιησού Χριστού. Ἐνα κεφάλαιο αρκετά ενδιαφέρον και εκτενές για την προσωπικότητα του Ιησού.

Ένα ακόμη κεφάλαιο, πραγματεύεται αποσπάσματα για την θετικότητα της χριστιανικής Θρησκείας. Με υποενότητες τις αμέσως επόμενες: ψυχολογία και Θρησκεία, πραγματεία περί Φαντασίας, ιδέα και Θεός, περί αλήθειας των Θαυμάτων.

Προτελευταίο κεφάλαιο, είναι η βασική αντίληψη του χριστιανικού πνεύματος στο οποίο πραγματεύεται:

1. Την επίθεση του Ιησού στην κακή ρίζα του Εβραϊσμού.

2. Την επίθεση του Ιησού στην σκλαβιά των Εβραίων απέναντι στο Νόμο και την ηθική του Ιουδαϊσμού.

3. Την επίθεση του Ιησού έναντι της αβουλίας, της αναισθησίας και έλλειψης αγαπητικών σχέσεων.

4. Επίθεση στην αθεΐα τους.

5. Επίθεση στην εβραϊκή θρησκεία, καθότι η ηθικότητα ήταν αδύνατη, καθότι δεν υπήρχε ελευθερία, διότι ήταν επιβεβλημένη ηθική και φαρισαϊκός δεσποτισμός.

6. Επικρίνοντας επιθετικά τους Φαρισαίους και εν γένει το ιερατείο και όσους το ακολουθούσαν τυφλά και αδιάκριτα, καταδεικνύοντας και αποδεικνύοντας τους ότι έχουν κακή βούληση, ο Χριστός στην ουσία τους έδειχνε ότι έχουν βούληση, την οποία θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν και με καλοπροαίρετο τρόπο.

Το τελευταίο κεφάλαιο, ο Χέγκελ ασχολείται με το πνεύμα του Χριστιανισμού και το πεπρωμένο του.

Πρόκειται για ένα φιλοσοφικό εγχειρίδιο, βιβλίο φιλοσοφίας, αρκετά ενδιαφέρον σε πολλά σημεία και το προτείνω ανεπιφύλακτα σε όσους και όσες επιθυμούν να διευρύνουν τις φιλοσοφικές γνώσεις τους.

Κεντρικό σημείο αναφοράς της φιλοσοφίας της θρησκείας του Χέγκελ, είναι αναμφίβολλα η ιστορική προσωπικότητα του Ιησού Χριστού των ιερών ευαγγελίων, όπου πρόκειται για μία φιλοσοφική περιγραφή των λεχθέντων και πραχθέντων του, μία αποτίμηση φιλοσοφική του Χριστιανισμού μέσα στο χρόνο και την εξέλιξή του, μία σύγκριση του Ιησού με τον φιλόσοφο Σωκράτη.

Εκπαιδευτικός | Αναπληρωτής καθηγητής

Επικοινωνία: panagiotisnounis@hotmail.com

8 Μαρτίου, 2024

____________

Υγ.: Είμαι εγκάρδια ευγνώμων για το εν λόγω ωραίο βιβλίο και την αφιέρωσή της, το οποίον μου το απέστειλε (για τις ακαδημαϊκές έρευνες και μελέτες μου) η στενή συνεργάτις και καλή αγαπημένη φίλη κ. Αγάπη Πολυμένη, Δασκάλα εκ του Κιλκίς.

Όποιος/α επιθυμεί να διαβάζει με άνεση και σε ηλεκτρονικό αρχείο WORD ή PDF την βιβλιοπαρουσίασή μας να μας αποστείλει το ιμέιλ του.