Παναγιώτη Νούνη, Βιβλιοπαρουσίαση #029: «Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ», τοῦ Α.C. Grayling, μετάφραση: Πέτρος Γεργίου, ἐκδόσεις: «Πατάκη», σσ. 716.

 

ΠΗΓΗ

Βιβλιοπαρουσίαση #029: «Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ», τοῦ Α.C. Grayling, μετάφραση: Πέτρος Γεργίου, ἐκδόσεις: «Πατάκη», σσ. 716.

Γιὰ νὰ καλύψουμε ἐν τάχει τὴν ὑπόσχεση μας γιὰ παρουσίαση σχεδὸν #050 βιβλίων γιὰ τὸ ἕτος ποὺ διανύσαμε 2023, θὰ ξεκινήσουμε ἀπὸ ἀπόψε νὰ σᾶς παρουσιάσουμε ὅσα βιβλία ἔχουμε στὴν διάθεση μας καὶ τὰ μελετοῦμε καὶ εἶναι μὴ ὁλοκληρωμένη ἡ μελέτη τους, καθότι εἶναι ἀνοικτὰ γιὰ ἔρευνα γιὰ ἐν ἐξελίξει ἀκαδημαϊκούς λόγους.

Ἐκ παραλλήλου θὰ σᾶς παρουσιάσουμε καὶ τὰ ἄλλα βιβλία τὰ ὁποία μελετοῦμε στὸν ἐλεύθερο χρόνο μας, γιὰ χαλάρωση ἀπὸ τὶς ἀκαδημαϊκὲς μελέτες και ἔρευνές μας.

Ἡ ἐν λόγῳ φιλοσοφία τῆς Ἱστορίας, εἶναι ἕνα καταπληκτικὸ σύγχρονο βιβλίο, ὀγκώδης τόμος πέραν των 700 σελίδων, γιὰ ὅσους ἐπιθυμοῦν νὰ μάθουν ταχέως τὶς βασικὲς ἱστορικὲς προσωπικότητες φιλοσόφων καὶ τὶς βασικὲς φιλοσοφικὲς ἱδέες τους. Τὸ ἐν λόγῳ βιβλίο τὸ μελετάω καὶ τὸ συμβουλεύομαι σποραδικὰ ἀπὸ τὸ καλοκαίρι.

Ὁ λόγος τῆς ἀγορᾶς τοῦ ἐν λόγῳ πολύτιμου βιβλίου κυρίως εἶναι, ἐπειδή ὡς ἀναπληρωτὴς καθηγητὴς διδάσκω κατὰ καιροὺς στὰ Λύκεια Ἀσιατικὰ Θρησκεύματα καὶ Ἀσιατικὴ Φιλοσοφία, ἔχω ἐντοπίσει ὅτι στὸ τελευταίο μέρος καὶ κεφάλαιο τοῦ βιβλίου γίνεται μία σύντομη, πυκνή καὶ ἐνδιαφέρουσα ἀναφορὰ στὴν ἰνδική, κινεζική, ἀραβοπερσικὴ καὶ ἀφρικανικὴ φιλοσοφία.

Αὐτὰ εἶναι τὰ πλέον πολύτιμα στοιχεία γιὰ κάποιον ἐκπαιδευτικὸ θεολόγο ἤ θρησκειολόγο καὶ φιλόσοφο ποὺ ἀσχολείται ἰδιαζόντως μὲ τὴν φιλοσοφία τῆς θρησκείας καὶ δὴ μὲ τὰ ἀστιατικὰ θρησκεύματα ἤ τὴν ἀστιατικὴ φιλοσοφία.

Τὸ πρῶτο μέρος τοῦ βιβλίου πραγματεύεται μὲ γλαφυρὸ τρόπο τὰ περὶ τῆς ἀρχαίας ἐλληνικῆς φιλοσοφίας, μὲ τοὺς βασικοὺς ἐκπροσώπους της. Ὅπως προσωκρατικοὺς, Σοφιστἐς, Σωκράτην, Πλάτωνα, Αριστοτέλη καὶ λοιπὰ βασικὰ φιλοσοφικὰ συστήματα μετὰ τὸν Ἀριστοτέλη.

Τὸ δεύτερο μέρος τοῦ βιβλίου, εἶναι μέσα στὰ τρέχοντα καὶ ἐν ἐξελίξει ἀκαδημαϊκά μου ἐνδιαφέροντα ἐξίσου, περὶ τῆς μεσαιωνικῆς καὶ ἀναγεννησιακῆς φιλοσοφίας. Παρελαύνουν οἱ ἐνδιαφέρουσες ἱστορικὲς προσωπικότητες τοῦ ἱεροῦ Αὐγουστίνου, τοῦ Ἄνσελμου, τοῦ Ἀβελάρδου, τοῦ Ἀκινάτη κ.ὄ.κ.

Τὸ τρίτο μέρος τοῦ βιβλίου, ἀσχολείται μὲ τὴν νεώτερη φιλοσοφία, μὲ τὶς ἰδέες τῶν ἐπόμενων βασικῶν προσωπικοτήτων: Καρτέσιου, Χομπς, Σπινόζα, Λοκ, Μπέρκλευ, Χιούμ, Καντ Ρουσσό κ.ἄ. Ἐπίσης, ἀνάμεσα στὰ ἀκαδημαϊκὰ ἐνδιαφέροντά μας εἶναι καὶ ὁ διαβόητος Χέγκελ. Ἐπιπρόσθετη άναφορὰ γίνεται στὴν παρούσα ἑνότητα γιὰ τοὺς: Νίτσε, Μαρξ, Μιλ, Σοπενχάουερ, Μπένθαμ κ.λπ.

Τὸ τέταρτο μέρος παρουσιάζει ἀναλυτικὰ τὰ περί τῆς Σύγχρονης Φιλοσοφίας καὶ τὶς σημαίνουσες προσωπικότητες ποὺ ἄλλαξν τὴν ροῆ τῆς φιλοσοφίας: Ράσσελ, Φρέγκε, Μουρ, ὁ σημαντικὸς Βιττγκενστάιν, Κάρναπ, Κρίπκε.

Τὰ φιλοσοφικὰ ἐπιστημονικὰ πεδία ποὺ ἀναπτύσσονται εἶναι: ἡ ἀναλυτικὴ Φιλοσοφία, ἡ φιλοσοφία τῆς Γλῶσσας, ἡ φιλοσοφία τοῦ Νοῦ, ἡ Ἡθική, ἡ πολιτικὴ φιλοσοφία, ἡ φεμινιστικὴ φιλοσοφία κ.λπ.

Πρόκειται γιὰ ἕνα πολύτιμο ἐγχειρίδιο, γιὰ ὅσους ἐνδιαφέρονται νὰ ξεκινήσουν ἀπὸ τὸ μηδέν νὰ μαθαίνουν βασικὰ πράγματα γιὰ τὴν ἱστορία τῆς φιλοσοφίας.

Εἶναι ἕνα σύγχρονο πολύτιμο βοήθημα γιὰ ἀκαδημαϊκούς, ἐκπαιδευτικοὺς, σπουδαστές καὶ γιὰ μαθητἐς ποὺ ἔχουν κλήση ἤ ἐνδιαφέρονται γιὰ τὴν φιλοσοφία.

Πολὺ καλὸ βιβλίο γιὰ δῶρο καὶ γιὰ νὰ ξεκινήσει κάποιος νὰ μελετάει φιλσοοφία.

Διαφωνῶ μὲ τὸν καθηγητὴ συγγραφέα σὲ κάποια σημεία, ὅπου ἐκφράζει ὡς φιλόσοφος, θεολογικὴ ἤ θρησκειολογικὴ ἄποψη, αὐθαίρετη γνώμη, ἐνῶ ἐπισημαίνει στὴν σελίδα 165 πολὺ ὀρθᾶ τὴν ἴδια ὤρα καὶ στιγμὴ, ὅτι τὸ βιβλίο εἶναι μία ἱστορία τῆς φιλοσοφίας καὶ ὄχι ἱστορία τῆς θεολογίας, ὁ ἴδιος πέφτει στὸν πειρασμὸ καὶ στὴν παγίδα, μάλιστα σὲ διάφορα σημεία τοῦ βιβλίου, νὰ ἐκφράζει τὶς προσωπικὲς αὐθαίρετες θεολογικὲς ἤ (ἀντι)θρησκευτικὲς φιλοσοφικὲς γνώμες του γιὰ ΘΕΟΛΟΓΙΚΑ ἤ θρησκειολογικά ζητήματα.

Ίδοῦ τὰ τεκμήρεια:

Παράδειγμα 1ον: στὴν σελίδα 163, ἀποφαίνεται μὲ ἀπόλυτη βεβαιότητα, ὅτι τὸ Πρόβλημα τοῦ Κακοῦ «συνιστᾶ ἕνα ἀπὸ τὰ πιὸ πειστικὰ ἀντιθεϊστικὰ ἐπιχειρήματα κι ἐπιλύεται μόνο ἄν δεχθεῖ κανεῖς ὅτι, ἄν ὑπάρχουν θεότητες, αὐτἐς εἴτε ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟΛΥΤΑ ΚΑΛΕΣ εἴτε ΔΕΝ ΑΠΟΛΥΤΑ ΙΣΧΥΡΕΣ εἴτε καὶ ΤΑ ΔΥΟ». Οἱ ὑπογραμμίσεις καὶ ἐμφάσεις σὲ μεγαλλογράμματη γραφή εἶναι δικές μας.

Ἡ συγκεκριμένη (αντι)ΘΕΟ-ΛΟΓΙΚΗ (ἀφοῦ γίνεται ἀναφορὰ σὲ θεό ἤ θεότητες σὲ σχέση με τὸ κακό) ἐπισήμανση τοῦ Συγγραφέως, ὑπέρ τῆς ἀθεϊστικῆς ἐπιχειρηματολογίας, προδίδει τὶς βαθύτερες ἀντιθρησκευτικὲς καὶ ἀντιθεολογικὲς διαθέσεις του.

Καθότι στὴν Πατερικὴ Θεολογία καὶ Χριστιανικὴ Πατερικὴ φιλοσοφικὴ σκέψη, ὑφίσταται καθαρὰ μία διαφορετικὴ καὶ ἰδιαίτερη θεολογικὴ καὶ φιλοσοφικὴ ἐπίλυση τοῦ προβλήματος τοῦ Κακοῦ στὸν κόσμο, φιλοσοφικὲς καὶ θεολογικὲς προϋποθέσεις ποὺ φαίνεται νὰ ἀγνοεῖ ὁ φιλόσοφος Συγγραφέας, καὶ λαμβάνει μονομερῶς ἐπιλεκτικὰ καὶ αὐθαίρετα τὴν μία ἄποψη, τοῦ Νεοαθεϊσμοῦ.

Παράδειγμα 2ον: στὴν σελίδα 164, ἀναφέρει ὅτι «ὁ νεοπλατωνισμὸς δὲν ἀποτελεῖ τὴ μοναδικὴ περίπτωση φιλοσοφίας ποὺ μετατράπηκε μὲ τὴν πάροδο τοῦ χρόνου σὲ θρησκεία -τὸ ἴδιο συνέβη μὲ τὸν Βουδισμό, ΤΟΝ ΙΟΥΔΑΪΣΜΟ καὶ τὸν Κομφουκιανισμό, ΠΟΥ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΘΡΗΣΚΕΙΕΣ ὑπὸ τὴν αὐστηρὴ ἔννοια τοῦ ὅρου, γιατὶ δὲν ἔχουν θεὸ ἤ θεοὺς...»

Τὸ ἐν λόγῳ παράδειγμα ἀποδεικνύει καὶ πάλιν τὴν ἄτοπη αὐθαιρεσία τοῦ Συγγραφέως ἐλέῳ ἔλλειψης προϋποθέσεων γιὰ νὰ ἐκφράζει αὐθαίρετα καὶ ἔωλα συμπεράσματα, περὶ θεολογίας ἤ θρησκειολογίας, καὶ ἀποδεικνύει τουλάχιστον τὸ πιὸ λιγότερο εἴτε τὶς προκαταλήψεις του εἴτε τὴν ἄγνοιὰ του, εἴτε καὶ τὰ δύο.

Καὶ ὅμως ὁ Ἰουδαϊσμὸς, εἶναι θρησκεία καὶ ἔχει ὁλόκληρο σύστημα θεολογίας, καθότι ΕΧΕΙ Θεό! Ὅσο καὶ ἄν ὁ Συγγραφέας ἤ ἄλλοι φιλόσοφοι θέλουν νὰ πιστεύουν τὰ ἀκριβῶς ἀντίθετα... πράγματα, ποὺ δὲν εἶναι τῆς ἀρμοδιότητας του νὰ ἀξιολογεῖ καὶ νὰ κρίνει.

Συγκρίνει ἐπίσης, ἀνόμοια πράγματα, τὸν Ἰουδαϊσμὸ μὲ μίαν ἀσιατικὴν φιλοσοφία ὅπως τὸν Βουδισμὸ! Ὄπερ συνιστὰ θρησκειο-λογικὸ ἄτοπον. Ὄντως, ἔχει δίκαιο καὶ ἰσχύει ὄτι ὁ Βουδισμὸς δὲν εἶναι θρησκεία. Ὁ Ἰουδαϊσμός ὄμως, ἀπὸ ποὺ προκύπτει ὅτι δὲν εἶναι θρησκεία καὶ δἐν ἔχει Θεό; Ἀπὸ τὴν διάνοια τοῦ Συγγραφέως;

Παράδειγμα 3ον: σημειώνει ὁ Συγγραφέας ὅτι «μετὰ τὸ κλείσιμο τῆς Σχολῆς τῶν Ἀθηνῶν, δηλαδὴ τῆς πλατωνικῆς Ἀκαδημίας, ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟ τὸ 529, ποὺ συνοδεύτηκε ἀπὸ τὴν ἀπαγόρευση τῆς διδασκαλίας τῆς «παγανιστικῆς» φιλοσοφίας, ἡ πνευματικὴ δραστηριότητα ὑπάχθηκε στὴν ἐξουσία τῆς Ἐκκλησίας... μὲ ἀποτέλεσμα νὰ καταστεῖ ὁλοένα καὶ πιὸ ριψοκίνδυνη κάθε ἀπόκλιση ἀπὸ τὴν δογματικὴ ὀρθοδοξία».

Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἐπικρίνω τὸν καθηγητὴ, ἄν δὲν δῶ τὸ πρωτότυπο κείμενο γιὰ νὰ δὼ τὸν ὅρο «δογματικὴ ὀρθοδοξία» πῶς ἀκριβῶς τὸν ἔγραψε στὰ ἀγγλικά. Καθότι, ὅπως ἔχει μεταφρασθεῖ, ἀφήνεται στὰ σημεία τὸ νόημα, νὰ νοηθεῖ ἀρνητικὴ μομφή ἔναντι τῆς Ὀρθόδοξης Καθολικῆς Ἐκκλησίας ἤ τῆς ὄποιας «ὀρθόδοξης» ἄποψης τοῦ Αὐτοκράτορα καὶ τῆς Ἐκκλησίας.

Ἰδιαίτερα, στὴν φράση «στὴν ἐξουσία τῆς Ἐκκλησίας», ὅπου ἀφήνει νὰ νοηθεῖ ὅτι ἡ Ἐκκλησία ἦτο (συν)ὑπεύθυνη γιὰ τὶς πολιτικὲς ἀποφάσεις τοῦ Αὐτοκράτορα Ἰουστιανιανοῦ, ἕνα ἄτοπο καὶ λογικὸ ολίσθημα ποὺ κάνουν ἀρκετοὶ μὲ προκατάληψη ἔναντι τοῦ Χριστιανισμοῦ καὶ τῆς Ἐκκλησίας. Δηλαδὴ, ξεχνάμε, ὅτι ὁ Καισαροπαπισμός τῶν Αὐτοκρατόρων, ἡ κυρίαρχη πολιτικὴ φιλοσοφία καὶ πολιτικὴ θεολογία τους, δὲν ἄφηνε πολλὲς φορὲς περιθώρειο στὴν Ἐκκλησία νὰ ἀντιδράσει καὶ νὰ ἐκφράσει τὴν δικὴ της γνώμη, ἐνὼ πολλὲς φορὲς ὡς γνωστὸν λόγῳ προκατάληψης καὶ ἀντιθρησκευτικὴς ἐμπάθειας ἤ παγιωμένων ἐτερόδοξων θεολογικῶν ἤ φιλοσοφικῶν ἀντιλήψεων τῶν Αὐτοκρατόρων, βλέπουμε νὰ ἐπιτίθενται καὶ στὴν ἴδια τὴν Ἐκκλησία καὶ σὲ κορυφαίες σημαντικὲς ἐκκλησιαστικὲς προσωπικότητες, ποὺ ὑποστηρίζουν ρωμαλέα τὴν «δογματικὴ ὀρθοδοξία» ἀλλὰ καὶ τὴν ορθόδοξη δογματικὴ ἐμπειρία και διδασκαλία τῆς Ἐκκλησίας. Σίγουρα, ὁ Συγγραφέας, δὲν θέλω νὰ πιστεύω, ὅτι ἀφήνει μομφές ἔναντι τῆς Ἐκκλησίας.

Ὑπάρχουν καὶ ἄλλες ἐπιπρόσθετες ἀστοχίες τοῦ Συγγραφέως, διάσπαρτες στὸ βιβλίο, ὅπου ἐπιχειρεὶ ἄτοπα, ἀθεολόγητα καὶ αὐθαίρετα συμπεράσματα, ὅσον ἀφορὰ τὸ σημείο ποὺ πρέπει νὰ μιλήσει καὶ νὰ ἀναφέρει θεολογικὲς κρίσεις, σκέψεις καὶ ἀπόψεις ἤ θρησκειολογία. Δηλαδή ἐπισημαίνω τὴν προκατάληψη καὶ τὴν ἄγνοια τοῦ Συγγραφέως, ὁ ὁποῖος ἐνῶ μὰς ἐπισημαίνει ὅτι δὲν εἶναι ἱστορία τῆς θεολογίας, καὶ ἄρα δὲν μας ἐνδιαφέρουν καὶ τ[οσο τὰ θεολογικὰ σημεία... ἐκφράζει αναγκαστικὰ τὶς θεολογικὲς ἰδέες τῶν φιλοσόφων καὶ στὸ εὔλογο τόλμημα του αὐτὸ, ὅπου ἐκφράζει τὴν γνώμη του, σχεδὸν ἀστοχεῖ.

Τοῦ Παναγιώτη Νούνη

24 Δεκεμβρίου, 2023