Παναγιώτη Νούνη: Περί του Άρθρου 1, «Όραμα και Αποστολή» του πολιτικού κινήματος «ΣΗΚΟΥ ΠΑΝΟΥ»

 

Πολιτικός Στοχασμός Νούνη #02.15.05.26

 

Περί του Άρθρου 1, «Όραμα και Αποστολή» του πολιτικού κινήματος «ΣΗΚΟΥ ΠΑΝΟΥ»

 

 

Το Άρθρο 1 του «ΣΗΚΟΥ ΠΑΝΩ» επιχειρεί μια ενδιαφέρουσα πλην ριζική αντιστροφή: δεν ξεκινά από το κράτος, αλλά από τον άνθρωπο. Και αυτό δεν είναι λεπτομέρεια, θεωρώ, αλλά είναι μία ουσιώδη και πρωτότυπη πολιτική τομή. Η φράση «η Πολιτεία υπάρχει για να υπηρετεί τον άνθρωπο και την κοινωνία», αποκαθιστά, μια αρχή που στη σύγχρονη πολιτική έχει διαστραφεί: το κράτος δεν είναι αυθύπαρκτος μηχανισμός ισχύος επί/κατά των πολιτών, αλλά εργαλείο υπηρεσίας και διακονίας υπέρ των πολιτών. Το Κράτος υπάρχει για να εξυπηρετεί απρόσκοπτα τους πολίτες του, και όχι το αντίστροφο.

 

Η υψιπετής αποστολή που τίθεται – επιστροφή μίας αληθούς και γνήσιας πολιτικής για τους πολίτες, η επαναφορά μίας γνήσιας παιδείας και οικονομίας στον «φυσικό τους ρόλο»– υπονοεί σαφώς, ότι σήμερα λειτουργούν εν πλήρη διαστροφή και παρά φύσιν.

 

 Δηλαδή: η πολιτική χωρίς ήθος (καθότι χορτάσαμε με τους στείρους Ηθικισμούς και τις λοιπές πολιτικές ηθικολογίες), η παιδεία χωρίς νόημα κατήντησε α-νοησία που παιδεύει τους μαθητές μας, η οικονομία χωρίς άνθρωπο, κατήντησε ένας υπάνθρωπος και μισάνθρωπος μηχανισμός, εξάπαντος καθημερινός βιο-πολιτικός εφιάλτης των πολιτών. Αυτή η κρυστάλλινη διάγνωση είναι ίσως, θεωρώ, το πιο ισχυρό, το πλέον πρωτότυπο και θεμελιώδες σημείο του Άρθρου 1 και ολοκλήρου του Καταστατικού.

 

Ιδιαίτερη σημασία έχει η τριπλή θεμελίωση: κράτος δικαίου, ανθρώπινα δικαιώματα, απόλυτη απόρριψη βίας και διακρίσεων. Εδώ δεν υπάρχει ιδεολογική υπεκφυγή, καθότι υπάρχει καθαρή τοποθέτηση πλην παγιωμένη πολιτική θέση υπέρ μιας γνήσιας δημοκρατίας ουσίας και όχι μίας ψευδώνυμης και καταχρηστικής δημοκρατίας του φαίνεσθαι και των τύπων.

 

Όμως το κρίσιμο στοιχείο βρίσκεται στη λέξη «λογοδοσία». Διότι χωρίς αυτήν, όλα τα υπόλοιπα καταρρέουν σε μία καθιερωμένη στείρα ηθικολογική ρητορική. Αν, και μόνο αν, το εν λόγω κίνημα «ΣΗΚΟΥ ΠΑΝΩ» ενσαρκώσει τω όντι πραγματικά τη διαφάνεια και τη συλλογικότητα που επικαλείται, τότε, και μόνο τότε, δεν θα διαφοροποιηθεί απλώς από το υπάρχον σύστημα, αλλά θα το εκθέσει μιας και η υπάρχουσα περιρρέουσα εξουσία του, απογυμνώνεται πλήρως, με το πλήθος των διαβόητων και περιώνυμων διαπλεκόμενων πολιτικο-οικονομικών και εκκλησιαστικών σκανδάλων.

Το Άρθρο 1 δεν υπόσχεται διακυβέρνηση. Υπόσχεται επαναθεμελίωση του Κοινωνικού Συμβολαίου. Και αυτό είναι πάντα το πιο δύσκολο – αλλά και το πιο επικίνδυνο εγχείρημα στην πολιτική.

 

Του Παναγιώτη Νούνη,

Ερευνητής Πολιτικής Φιλοσοφίας

---------------

 

Υστερόγραφο – Γενεαλογία Ιδεών και Τάσεων (Άρθρο 1)

 

Το Άρθρο 1 του «ΣΗΚΟΥ ΠΑΝΩ» εντάσσεται σε μια σαφή διανοητική παράδοση που επιχειρεί να γεφυρώσει τον άνθρωπο/πολίτη με ήθος με την πολιτική πράξη.

Στον πυρήνα του εν λόγω Άρθρου, διακρίνεται εμμέσως πλην σαφώς η βαθιά επίδραση και επιρροή της Πατερικής Θεολογίας (Μάξιμος Ομολογητής, Γρηγόριος Παλαμάς κ.ο.κ.): η ιδέα ότι η τάξη της πολιτείας προϋποθέτει τάξη στο πρόσωπο. Η έννοια της «υπηρεσίας» δεν είναι διοικητικός όρος αλλά οντολογική στάση – η εξουσία δηλαδή ως διακονία. Όπως ακριβώς η εκκλησιαστική εξουσία, οφείλει –αν είναι εν Χριστώ και εν αγίω Πνεύματι- να είναι γνήσια και αληθινή διακονία και υπηρεσία για τον λαό του Θεού, και ουχί το αντίστροφο, όπως παρατηρείται στις ημέρες μας.

Παράλληλα, η αρχή ότι «η Πολιτεία υπηρετεί τον άνθρωπο» συνομιλεί άμεσα με τον Immanuel Kant: ο άνθρωπος ως αυτοσκοπός και όχι ως μέσο. Αυτή η καντιανή απαίτηση μεταφέρεται εδώ από το επίπεδο της ηθικής στο επίπεδο της κρατικής συγκρότησης.

Η έμφαση σε διαφάνεια, λογοδοσία και συλλογικότητα παραπέμπει στη δημοκρατική σκέψη της Hannah Arendt, όπου η πολιτική πράξη είναι κοινός χώρος ευθύνης και φανέρωσης, όχι τεχνοκρατική διαχείριση.

Ταυτόχρονα, η κατηγορηματική απόρριψη κάθε μορφής βίας και διακρίσεων φέρει τη σφραγίδα του φιλελεύθερου ανθρωπισμού (τύπου John Stuart Mill), όπου η ελευθερία του ενός οριοθετείται μόνο από την ελευθερία του άλλου.

Τέλος, η υποψία ότι οι θεσμοί εκτρέπονται από τον «φυσικό τους ρόλο» αγγίζει μια κριτική γραμμή που θυμίζει τον Michel Foucault: οι δομές εξουσίας δεν είναι ουδέτερες και απαιτούν συνεχή επανανοηματοδότηση.

Έτσι, το Άρθρο 1 συγκροτεί ένα υβρίδιο: πατερική ανθρωπολογία, καντιανή ηθική, αριστοτελική-αρεταϊκή πολιτική και σύγχρονη δημοκρατική θεωρία – ένα σχήμα απαιτητικό, που κρίνεται όχι στις διακηρύξεις, αλλά στην ενσάρκωση μίας νέας πολιτικής ζωής και ενός νέου πολιτικού ήθους.

 

Του Παν. Νούνη

-----------