Παναγιώτης Νούνης: Περί της Προτεσταντικής Θεωρίας της "Μεγάλης Αποστασίας"

 

Πολιτικοθεολογικός Στοχασμός Νούνη #01.28.10.26

Περί της Προτεσταντικής Θεωρίας της "Μεγάλης Αποστασίας" της Μίας Αγίας Αποστολικής και Καθολικής Εκκλησίας

(Ιστορική, Πατρολογική και Φιλοσοφική τεκμηρίωση)

Του Παναγιώτη Νούνη

Να ενημερώσω το φιλότιμο αναγνωστικό κοινό μας, ότι θα αρχίσω σκόπιμα και μεθοδικά να καταγράφω, τεκμηρειωμένα, διεπιστημονικά και ολιστικά, μερικές σκέψεις και προβληματισμούς για την ετερόδοξη ομολογία του Προτεσταντισμού, καθότι, το τελευταίο διάστημα με προσκαλούν (και με προκαλούν μερικοί άλλοι) σε διάφορες ζωντανές μεταδόσεις με οπτικοακουστικά στο ΤικΤοκ ώστε να αναμετρηθούμε διαλεκτικά και δημόσια με ετερόδοξους και ετερόθρησκους.

Είμαι εγκάρδια ευγνώμων τόσον προς τους ομοδόξους και εν Χριστώ αδελφούς, κληρικούς, μοναχούς και λαϊκούς για την πρόσκληση, την τιμή και την εμπιστοσύνη τους όσο και προς τους λοιπούς ετεροδόξους και ετεροθρήσκους αδελφούς για τις σχεδόν καθημερινές θεολογικές αναμετρήσεις μας, μίας και λόγω της συσσωρευμένης γνωσιολογικής και θεωρητικής εμπειρίας μας μέσα στα προηγούμενα 15 χρόνια ακαδημαϊκών σπουδών και μελέτης καθώς και στα 45 χρόνια μικρής και ελάχιστης εμπειρίας στην εκκλησιαστική κοινότητα της Μίας Αγίας Αποστολικής Εκκλησίας, όπου ιδιαζόντως στα πνευματικά ζητήματα θεωρώ ότι βρίσκομαι -πιθανολογώ- στο νηπιαγωγείο (είτε και αποβλημένος εξ αυτού).

Παρ όλα αυτά και δι αυτά, οφείλω, να αποσαφηνίσω στον δημόσιο διάλογο τί ακριβώς κείται, κατά τας πηγάς, και τί ακριβώς δεν κείται, και άρα συνεπώς, ό,τι δεν κείται στας πηγάς, ενδεχομένως να πρόκειται αμιγώς για ασυναρτησίες και ανοησίες ολκής από αδαείς, αθεολόγητους, αγράμματους, ανιστόρητους και ψυχικά παράφρονες νόες που παπαγαλίζουν -ελέω των πυρηνικών αποβλήτων της ματαιοδοξίας των γονέων και διδασκάλων τους- μία δαιμονιώδη "χριστιανική" θεολογία, διδασκαλίες δαιμονίων, την οποία αναντίρρητα και επινόησε ο σκοτεινός και παμπόνηρος άρχων του κόσμου τούτου, δηλαδή ο Αντίδικος Εωσφόρος.

Η προτεσταντική "Θεωρία της Μεγάλης Αποστασίας", παρά τις επιμέρους διαφοροποιήσεις της, θέτει ένα θεμελιώδες εκκλησιολογικό ερώτημα: Είναι δυνατόν η Μία Αγία Αποστολική Εκκλησία που ίδρυσε ο Θεάνθρωπος Ιησούς Χριστός, δηλ. η Ερωμένη και Νύμφη Του, να απομακρύνθηκε και να αποστάτησε τόσο ολοκληρωτικά από την αποστολική αλήθεια, ώστε να χρειαστεί να ανακαλυφθεί ή/και να αποκατασταθεί εκ νέου πολλούς, παρά πολλούς αιώνες αργότερα;

Το ερώτημα φίλοι και φίλες μου, δεν είναι απλώς ιστορικό, αλλά στην ουσία είναι πρωτίστως θεολογικό, διότι, αφορά την αξιοπιστία των (λεχθέντων, γραφθέντων και πραχθέντων) υποσχέσεων του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού αλλά συνάμα και τη σχέση της θείας Πρόνοιας με την ιστορική συνέχεια της Εκκλησίας μέσα στο διάβα των αιώνων, εν τόπω και χρόνω.

1. Η βιβλική αντίφαση της καθολικής αποστασίας της Εκκλησίας

Οι υποστηρικτές της θεωρίας επικαλούνται, μεταξύ άλλων, τη Β΄ Θεσσαλονικείς 2:3-4, όπου ο πρωτοκορυφαίος Απόστολος Παύλος, το στόμα του Χριστού, προειδοποιεί αναμφίβολα για την επερχόμενη αποστασία του Αντιχρίστου στα έσχατα, καθώς και το Α΄ Τιμόθεον 4:1, που αναφέρεται ρητά και σαφώς σε όσους θα απομακρυνθούν από την πίστη.

Ωστόσο, η προφητική και αποστολική πρόβλεψη αποστασιών δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με πρόβλεψη της Μεγάλης Αποστασίας και της απόλυτης εξαφάνισης της Εκκλησίας από την εποχή του ιερού Αυγουστίνου μέχρι... και την εποχή των πατέρων του Προτεσταντισμού Γουίκλιφτ, Λούθηρου, Καλβίνου, Ζβίγγλιου κ.ο.κ.

Η Εκκλησία "γιοκ-μπαλίκ" δηλαδή, σύμφωνα με την εν λόγω θεωρία για πάνω από 10-12 αιώνες, τουτέστιν, σηματοδοτεί στην σκέψη των Προτεσταντών που την υιοθετούν αδιακρίτως, αδαώς και πλανερώς -συγχώρεσε Θεέ μου τα επόμενα βλάσφημα παραδείγματα του νου μου που ξεστομίζω- την μεγίστη αποτυχία του Νυμφίου της Εκκλησίας του Ιησού Χριστού να την προφυλάξει από την μεγάλη της αποστασία και εξαφάνιση.

Ο Αποστόλος των Εθνών Παύλος, αναφέρεται σε αποστασία και πλάνη, στα έσχατα και για τον Αντίχριστο, και ουχί σε ρητή και απόλυτη κατάργηση, εξαφάνιση και αποστασία του σύνολου εκκλησιαστικού σώματος. Αυτό να καταστεί σαφές.

Αντιθέτως, στο Κατά Ματθαίον 16:18, ο Κύριος της Δόξης, ο Ιησούς Χριστός των ιερών Ευαγγελίων μας διαβεβαιώνει ρητά, απόλυτα και κατηγορηματικά, ότι και οι «πύλαι Άδου ΟΥ κατισχύσουσιν» της Εκκλησίας, ενώ στο Κατά Ματθαίον 28:20, μας υπόσχεται τη διαρκή παρουσία Του έως τη συντέλεια του αιώνα.

Προφανώς, κάποιος μας δουλεύει απόλυτα και είναι αναξιόπιστος σε μέγιστο βαθμό σε διάφορα επίπεδα.

Αν, και μόνον αν, η Αποστολική Εκκλησία εξαφανίστηκε και αποστάτησε ολοκληρωτικά από την ιστορία, τότε, και μόνον τότε, π ώ ς ακριβώς ερμηνεύεται η ρητή και απόλυτη υπόσχεση της διαρκούς παρουσίας του Θεανθρώπου Χριστού και του Πνεύματος της Αληθείας;

Η θέση της Προτεσταντικής Θεωρίας περί της μεγίστης και καθολικής αποστασίας χρειάζεται, επομένως, να αποδείξει ότι συμβιβάζεται με αυτές τις ρητές διαβεβαιώσεις και όχι απλώς να επικαλείται αδιακρίτως, ασαφώς, αδαώς, αμαθώς, κακοδόξως και πλανερώς τα ποικιληδόν βιβλικά και αγιογραφικά χωρία περί πλάνης.

Αν και η μεγίστη αποστασία εν τέλει θεωρώ (καθόλου αυθαίρετα) και πιστεύω ότι βρίσκεται στα σπλάχνα, στα έντερα και μέχρι μυελού των οστέων στις ποικιληδόν Προτεσταντικές ανθρώπινες παραδόσεις, πράγματα ακατανόητα και φρικτά, μιας και κατακρίνουν αυθαίρετα τους αγίους Θεοφόρους και Θεολόγους Πατέρες της Εκκλησίας καθώς και την ιερά Παράδοση ως δήθεν μία περιττή ανθρώπινη επινόηση, λες και ο Χριστός και οι Απόστολοι των ιερών Ευαγγελίων δεν ήτο άνθρωποι. Περιττά μάλλον, είναι, τα περιεχόμενα της ουσίας εντός και εκτός της κρανιακής κοιλότητας αυτών.

2. Η ιστορική και πατρολογική μαρτυρία

Ήδη από τον δεύτερο αιώνα, ο άγιος Ειρηναίος της Λυώνος, στο έργο του Κατά Αιρέσεων (Γ΄, 3–4), υπερασπίζεται την αποστολική παράδοση μέσω της δημόσιας διδασκαλίας και της ιστορικής διαδοχής των επισκόπων. Απέναντι στις γνωστικίζουσες ομάδες του επάρατου Γνωστικισμού, όπου ισχυρίζονταν ότι κατείχαν μία κρυφή ή/και ανώτερη γνώση για εκλεκτούς, ο Ειρηναίος αντιπαραθέτει τη φανερή και ιστορικά μεμαρτυρημένη και επιβεβαιωμένη πίστη των κατά τόπους αποστολικών Εκκλησιών. Η επιχειρηματολογία του Ειρηναίου δεν προϋποθέτει μια ιδανική Εκκλησία χωρίς προβλήματα, αλλά μια Εκκλησία της οποίας η αποστολική πίστη δεν χρειάζεται να ανακαλυφθεί εκ νέου από έναν μεταγενέστερο ιδρυτή.

Η εκκλησιαστική ιστορία, βεβαίως, ως γνωστόν δεν υπήρξε ανέφελη, ρομαντική και ιδανική. Η αρειανική κρίση του τέταρτου αιώνα και οι χριστολογικές διαμάχες, αποδεικνύουν, ιστορικά και θεολογικά, ότι σημαντικές θεολογικές συγχύσεις μπορούν να εμφανιστούν ακόμη και μέσα σε εκκλησιαστικούς θεσμούς.

Ο άγιος Αθανάσιος ο Μέγας και, αργότερα, ο άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής, ο άγιος Θεόδωρος ο Στουδίτης, ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, κ.ά., αντιστάθηκαν ρωμαλέα και μαρτυρικά σε ισχυρές εκκλησιαστικές και πολιτικές πιέσεις. Ωστόσο, η δικαίωση της ορθόδοξης πίστης μέσα από τις εννέα (9) αγίες Αυτοκρατορικές Οικουμενικές Συνόδους δεν παρουσιάστηκε ως ίδρυση μιας νέας Εκκλησίας, αλλά ως κατ εξοχήν η διαφύλαξη, η περιφρούρηση και ακριβέστερη δογματολογική και θεολογική ομολογία της αποστολικής παρακαταθήκης.

3. Η Μεταρρύθμιση και το πρόβλημα της ιστορικής συνέχειας

Η Μεταρρύθμιση του 16ου αιώνα, ως γνωστόν αναπτύχθηκε, μέσα σε συγκεκριμένες ιστορικές συνθήκες και σε συγκεκριμένο πολιτισμικό και θρησκευτικό πλαίσιο, με πραγματικές αντιδράσεις σε εκκλησιαστικές καταχρήσεις, θεολογικές διαφωνίες και συγκρούσεις εξουσίας εναντίον του Παπισμού της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας.

Ο Μαρτίνος Λούθηρος και ο Ιωάννης Καλβίνος δεν ταυτίζονταν σε όλες τις εκκλησιολογικές τους θέσεις, ούτε όλοι οι Προτεστάντες υποστήριξαν ότι η Εκκλησία είχε εξαφανιστεί πλήρως. Δεν υπάρχει στον Προτεσταντισμό ενιαία, ομόφωνη και απόλυτη στήριξη της εν λόγω αλλοτριωμένης μεταφυσικής εκκλησιολογίας και Θεωρίας, και όχι μόνον σε αυτό το ζήτημα.

Εντούτοις, η προτεσταντική δογματική αρχή της απόλυτης επιστροφής μόνον στη Γραφή (sola Scriptura) , όταν συνδυάζεται με την αμφιλεγόμενη αντίληψη ότι η ίδια καθεαυτή ιστορική Εκκλησία άκουσον-άκουσον, αλλοίωσε και διέστρεψε, θεμελιωδώς και ουσιωδώς το ιερό Ευαγγέλιο, γεννά ένα (και όχι μόνον) δύσκολο και αμείλικτο ερώτημα: Με ποιο ακριβώς κριτήριο αναγνωρίζεται η αυθεντική πίστη και το απλανώς θεολογείν και ερμηνεύειν τας Γραφάς, εάν η ίδια η ιστορική κοινότητα της Εκκλησίας που τη διεφύλαξε ως κόρην οφθαλμού θεωρείται εκ των υστέρων με ιστορικά αναχρονιστικά τερτίπια και λογικά -πλην άτσαλα- άλματα επί κοντό, ως αναξιόπιστη, ως μερικώς ή/και απόλυτα αποστατούσα, (εξ)απατούσα και μοιχαλίδα Νύμφη του Νυμφίου;

Η ιστορική έρευνα, όμως, επιβεβαιώνει, ότι κατά τη Μεταρρύθμιση σημειώθηκαν σημαντικές ρήξεις στην εκκλησιαστική κοινωνία με τον Παπισμό και, σε αρκετές περιπτώσεις, στη διαδοχή της ιστορικής επισκοπικής χειροτονίας.

Οι προτεσταντικές παραδόσεις, ωστόσο, δεν αξιολογούν όλες αυτή τη συνέχεια με τον ίδιο τρόπο: πολλές δίνουν προτεραιότητα και υπερεστιάζουσι μανιωδώς δήθεν ορθότητα και το αλάθητο της υποκειμενικής διδασκαλίας, ενώ κάποιες άλλες διατηρούν τις πρότερες επισκοπικές δομές στο μοτίβο των Φραγκολατίνων.

Επομένως, κοντολογίς με απλούστερα λόγια, η Θεωρία της "Μεγάλης Αποστασίας" της Εκκλησίας δεν μπορεί αναμφίβολα να αποδοθεί αδιακρίτως σε ολόκληρο τον Προτεσταντισμό. Μπορεί όμως να αποδοθεί σε εκείνο το κομμάτι του Προτεσταντισμού που προφανώς επέλεξε ελέω λιπαρής αδαημοσύνης, ανοησίας, φρενοβλάβιας και θρασυδειλίας να διαψεύδει εμμονικά και δαιμονολογικά τον Ιησού Χριστό και τους Αποστόλους των ιερών Ευαγγελίων.

4. Η φιλοσοφική και πολιτικοθεολογική κριτική

Το βαθύτερο πρόβλημα όμως, πλην του ιστορικού, εκκλησιολογικού και θεολογικού πειρασμού, είναι επιπρόσθετα ιδιαζόντως επιστημολογικό, δηλαδή:

ποιος άραγε δικαιούται να αποφασίζει ότι η Εκκλησία de facto και τω όντι αποστάτησε;

Εάν κάθε μεταγενέστερος ερμηνευτής μπορεί να απορρίπτει και να απαξιώνει δύο χιλιάδες χρόνια εκκλησιαστικής ιστορίας ή/και να διαγράφει απλώς με το υπερφίαλο μυαλό του 10-14 αιώνες ιστορίας της Μίας Αγίας και Αποστολικής Εκκλησίας επικαλούμενος τη δική του ερμηνεία της Γραφής, που την ορίζει η ανάλογη Προτεσταντική ομολογία του, τότε, η αυθεντία κινδυνεύει να μεταφερθεί από την Εκκλησία στον μεμονωμένο ερμηνευτή, και τις υποκειμενικές ερμηνείες του, όπου προφανώς είναι έρμαιο στα ψυχολογικά και ψυχοπαθολογικά του ζητήματα και στις ασυναρτησίες ολκής του νου και ψυχισμού του.

Με πολιτικοθεολογικούς όρους, η αμφισβήτηση της θεσμικής αυθεντίας δεν καταργεί αναγκαστικά την εξουσία, μπορεί απλώς να τη μεταφέρει σε νέους φορείς. Η Μεταρρύθμιση, προφανώς, δεν εξάλειψε το πρόβλημα της ερμηνευτικής αυθεντίας, αλλά το αναδιαμόρφωσε, συμβάλλοντας στην ανάπτυξη βέβαια πολλών και σωρηδόν διαφορετικών κατακερματισμένων και διαιρεμένων μεταξύ τους ομολογιών, αφού το περιέπλεξε και επέκτεινε μέχρι στα αδηφάγα ταρτάρια όρη του Άδου.

Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι η ιστορική συνέχεια εγγυάται αυτομάτως την αλήθεια κάθε θεσμικής απόφασης. Η περιώνυμη ιστορική περίπτωση του αγίου Μαξίμου του Ομολογητού, και όχι μόνον, αποδεικνύει, ότι ακόμη και η πλειοψηφία (εντός και εκτός Εκκλησίας) μπορεί να σφάλλει... και να διασωθεί η αλήθεια της πίστεως από ένα πρόσωπο, έναν καλόγερο και ησυχαστή, που είναι συν Οδώ. Αφού, είναι θεολογικό αξίωμα ότι "εις και η Αλήθεια, συντριπτική πλειοψηφία εστίν". Η Αλήθεια, είναι ο Θεάνθρωπος της Δόξης το Δεύτερο Πρόσωπο της Αγίας Τριάδος.

Το ζητούμενο είναι να διακρίνουμε την αναγκαία προφητική κριτική της όποιας εκκλησιαστικής εξουσίας από τον αυθαίρετο, ανιστόρητο και αθεολόγητο, εξάπαντος ανόητο ισχυρισμό ότι η ίδια η Εκκλησία του Χριστού αποστάτησε και εξαφανίστηκε τω όντι ολοκληρωτικά, μετά το τέλος των Αποστόλων μετά των συν αυτώ μαθητών τους και Αποστολικών Πατέρων.

Συμπέρασμα Νούνη

Η ορθόδοξη εκκλησιολογική αντίρρηση προς την αμφιλεγόμενη προτεσταντική "Θεωρία της καθολικής Αποστασίας", πιστεύω, δεν είναι ότι η Εκκλησία υπήρξε ιστορικά αλάνθαστη σε κάθε πρόσωπο, σε κάθε απόφαση ή/και κάθε επίσημη πρακτική.

Είναι θεωρώ, ότι οι αμαρτίες και αστοχίες των μελών Της, οι αιρέσεις, τα έκτροπα, οι θεολογικές συγχύσεις, διαφωνίες και συγκρούσεις και οι θεσμικές εκτροπές δεν αποδεικνύουν την ολοκληρωτική και απόλυτη εγκατάλειψη της αποστολικής παρακαταθήκης.

Η διάκριση είναι ουσιώδης: άλλο η αποστασία των μελών της μέσα στην Εκκλησία και άλλο η αποστασία και εξαφάνιση ολόκληρης της Εκκλησίας.

Η πρώτη αποτελεί βιβλική και ιστορική πραγματικότητα η δεύτερη είναι ένας πολύ ισχυρότερος θεολογικός ισχυρισμός, ο οποίος απαιτεί αυτοτελή τεκμηρίωση.

Τεκμηρίωση που δεν την βλέπει και δεν την βρίσκει κανείς ούτε με το τηλεσκόπιο ούτε καν με το μικροσκόπιο. Δηλαδή δεν υπάρχει κανένα ανθρώπινο ή/και διαγαλαξιακό μέσο, ούτε πρόκειται να βρεθεί ποτέ τέτοιο ανώτατο τεχνολογικό εργαλείο που να μπορεί να τεκμηρειωθεί η Θεωρία μερικώς ή ολιστικώς, ως αληθής!...

Το ερώτημα, τελικά, δεν είναι εάν η Εκκλησία χρειάζεται διαρκώς μετάνοια, μεταρρύθμιση και ανανέωση, αλλά, εάν η ανανέωση, προϋποθέτει, την επιστροφή στην γνήσια αποστολική της ρίζα ή/και την υπόθεση ότι αυτή η ρίζα χάθηκε και ξεράθηκε παντελώς ολοκληρωτικά από την ιστορία και άρα ο Χριστός απέτυχε -Θεέ μου!, συγχώρα τις γραπτές βλακείες και ασυναρτησίες μου- παταγωδώς, και την ανέστησαν οι Προτεστάντες. Αστεία πράγματα, δεν νομίζετε;

Πράγμα που σημαίνει ότι η εν λόγω Θεωρία δεν ερείδεται πουθενά στας Γραφάς. Άρα, πάει περίπατο η απόλυτη αυθεντία και το αλάθητο των Προτεσταντών... ουπς!, των Γραφών εννοώ. Μοναχά στις ανόητες και νεκροζώντανες προτεσταντικές ορδές που διαβάζουν από την ανάποδη το Ευαγγέλιο και μασουλάνε φύλα συκής, δάφνης και λοιπά οποιούχα και καναβοειδή, για να βγάλουν ένα αλάθητο "χριστιανικό" χρησμό.

Συνεπώς, διαλέγετε και παίρνετε, σε ποια μεριά και μερίδα της ιστορίας θέλετε να βρεθούμε, Κοκκινοσκουφίτσες και Λυκόπουλα μου. Εντός της απτής πραγματικής εκκλησιαστικής ιστορίας ή μήπως στους εκτός με την μυλόπετρα στο πάτο της θαλάσσης;

Του Παναγιώτη Νούνη,

Ελεύθερος Στοχαστής